Başlangıç şan dersinde önce sesin doğal konuşma bölgesi, nefesin akışı ve bedendeki gereksiz gerilim gözlenir. Isınma egzersizleri kısa tutulur, repertuvar rahat bir aralıktan seçilir; ağrı, kalıcı kısıklık veya belirgin ses kaybı varsa egzersizle üstü örtülmez ve sağlık uzmanına başvurulur.
Ses bir kas gösterisi değildir
Yüksek notaya ulaşmak ya da daha güçlü duyulmak, boğazı sıkmakla çözülmez. Ses; akciğerlerden gelen hava, ses kıvrımlarının titreşimi ve ağız-boğaz boşluklarının rezonansı birlikte çalıştığında oluşur. Dersin ilk amacı bu sistemi zorlamak değil, öğrencinin ne yaptığını duymasını sağlamaktır.
Omuzları kaldırarak büyük nefes almak yerine sessiz ve dengeli bir nefes, rahat çene ve esnek dil üzerinde çalışırım. Egzersiz aralığını öğrencinin o günkü sesine göre seçmek önemlidir; aynı kalıp herkese aynı tondan uygulanmaz.
Isınma, şarkının küçük bir laboratuvarıdır
Dudak titreşimi, hafif mırıldanma, dar aralıklı ses kaydırmaları ve kısa heceler amaç değil araçtır. Her egzersiz şarkıda karşılaşılacak bir konuyu görünür kılmalıdır: nefesin sürekliliği, sesli harfin biçimi, notaya temiz giriş ya da iki ses arasındaki geçiş gibi.
Uzun bir ısınma her zaman iyi bir ısınma değildir. Ses rahatladığında egzersizi repertuvara bağlamak daha anlamlıdır. Bir cümleyi önce konuşmak, sonra ritimle söylemek ve en son melodiyi eklemek, söz ile ses arasındaki bağı koruyabilir.
- Rahat konuşma bölgesinde kısa sesler
- Nefesi harcamadan sürdürülen yumuşak başlangıçlar
- Küçük aralıklarda temiz entonasyon
- Şarkı sözünü anlaşılır tutan ünlü ve ünsüz dengesi
- Egzersiz sonrası sesin ve bedenin yeniden kontrolü
Repertuvar sesi eğitmeli, sesi saklamamalı
Sevilen şarkılar motivasyonu artırır; fakat eserin tonu ve aralığı başlangıçta uygun olmayabilir. Şarkıyı geçici olarak başka tona almak başarısızlık değildir. Teknik yerleşene kadar öğrencinin rahat söyleyebildiği bölgeyi korumak, yorum çalışmasına da daha çok alan açar.
Entonasyon çalışırken yalnız 'ince' ya da 'kalın' demek yerine piyano desteği, kısa kayıt ve hedef notaya giden aralığı dinlemek kullanışlıdır. Kayıt, yargı vermek için değil; hissedilen sesle dışarıdan duyulan ses arasındaki farkı anlamak için kullanılır.
Dersin bittiği yerde sağlık sınırı başlar
Şan eğitimi tıbbi tanı veya ses terapisi değildir. NIDCD; kısıklık, tiz notaları kaybetme, boğazda ağrı ya da konuşmanın eforlu hâle gelmesi gibi belirtilerde kulak burun boğaz uzmanına başvurulmasını öneriyor. Hasta veya belirgin biçimde yorgun sesle şarkı söylemeye devam etmek doğru bir çalışma yöntemi değildir.
Su tüketimi, yeterli dinlenme, gürültülü ortamda bağırmamak ve gerektiğinde mikrofon kullanmak ses yükünü yönetmeye yardımcı olur. 'Acı olmadan gelişim olmaz' düşüncesinin şan eğitiminde yeri yoktur.
